Muğla'da miras davalarının önemli bir kısmı aynı hikâyeyle başlar: Anne veya baba, sağlığında tarlasını, zeytinliğini ya da evini çocuklarından birine tapuda “satmış” görünür; oysa ortada gerçek bir satış yoktur. Diğer mirasçılar bunu çoğu zaman mirasbırakanın ölümünden sonra öğrenir. Bu yazıda muris muvazaası ve tenkis davalarını, aralarındaki farkları ve süreleri anlatıyorum.
Muris muvazaası nedir?
Muris muvazaası, mirasbırakanın (muris) mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla, aslında bağışladığı bir taşınmazı tapuda satış gibi göstermesidir. Görünürdeki satış sözleşmesi tarafların gerçek iradesini yansıtmadığı için geçersizdir; gizlenen bağış ise tapuda resmî şekilde yapılmadığından o da geçersizdir.
Bu davanın dayanağı, Yargıtay'ın 01.04.1974 tarihli ve 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararıdır. Mal kaçırılan her mirasçı, saklı paylı olsun olmasın, kendi miras payı oranında tapunun iptalini ve adına tescilini isteyebilir.
Muris muvazaasını gösteren işaretler
- Alıcı mirasçının satış bedelini ödeyecek ekonomik gücünün bulunmaması,
- Tapuda gösterilen bedel ile gerçek değer arasındaki büyük fark,
- Mirasbırakanın satış ihtiyacı bulunmaması, satıştan sonra parayı kullandığına dair iz olmaması,
- Mirasbırakanın diğer mirasçılarla arasının bozuk olması veya “bunlara mal bırakmam” şeklindeki beyanları,
- Satışa rağmen mirasbırakanın taşınmazı kullanmaya devam etmesi.
Muvazaa tanık dahil her türlü delille ispatlanabilir. Mahkeme, olayın tüm koşullarına bakarak mirasbırakanın gerçek amacını araştırır.
Süre
Muris muvazaasına dayanan tapu iptal ve tescil davası, mutlak butlan esasına dayandığı için herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir. Ancak delillerin zamanla kaybolabileceğini unutmamak gerekir.
Tenkis davası nedir?
Tenkis davası, mirasbırakanın sağlığında yaptığı bağışlar veya ölüme bağlı tasarruflarla (vasiyetname, miras sözleşmesi) saklı payı zedelenen mirasçının, bu tasarrufların saklı payını tamamlayacak ölçüde indirilmesini istediği davadır (TMK m.560 vd.). Muris muvazaasından farkı, burada tasarrufun geçerli olması ancak saklı payı aşan kısmının indirilmesidir.
Saklı pay oranları
- Altsoy (çocuklar, torunlar): yasal miras payının yarısı,
- Anne ve babanın her biri: yasal miras payının dörtte biri,
- Sağ kalan eş: altsoy veya anne-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal payının tamamı, diğer durumlarda dörtte üçü.
Kardeşlerin saklı payı bulunmamaktadır.
Süre
Tenkis davası, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından (ölüm tarihinden) itibaren on yıl içinde açılmalıdır (TMK m.571).
Hangi davayı açmalı?
Uygulamada iki dava çoğu zaman birlikte açılır: Asıl talep muris muvazaasına dayalı tapu iptali, terditli (kademeli) talep ise tenkistir. Mahkeme muvazaayı ispatlanmış bulmazsa, saklı pay ihlali varsa tenkise karar verebilir. Hangi davanın açılacağı; mirasçının saklı paylı olup olmadığına, tasarrufun niteliğine ve sürelere göre belirlenir.
Davadan önce yapılması gerekenler
- Mirasçılık belgesi (veraset ilamı) noter veya sulh hukuk mahkemesinden alınmalı,
- Mirasbırakanın adına kayıtlı ve son yıllarda devredilmiş taşınmazların tapu kayıtları ve akit tabloları getirtilmeli,
- Banka hareketleri ve tanıklar belirlenmeli.
Mirasbırakanın borçları terekeyi aşıyorsa, ölümü öğrenmeden itibaren üç ay içinde mirasın reddedilebileceğini de hatırlatmak isterim (TMK m.606).
Sonuç
Miras uyuşmazlıkları aile ilişkilerini derinden etkiler; doğru dava türünün seçilmesi ve delillerin zamanında toplanması sonucu belirler. Muğla ve ilçelerindeki taşınmazlara ilişkin miras davalarında dosyanızı birlikte değerlendirebiliriz.
Sıkça sorulan sorular
Muris muvazaası davası için süre var mı?
Hayır. 1974 tarihli Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararına dayanan muris muvazaası davası herhangi bir zamanaşımı veya hak düşürücü süreye tabi değildir.
Tenkis davası ne zaman açılmalı?
Saklı payın zedelendiğini öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde mirasın açılmasından (vasiyetnamede açılmasından) itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Çocukların saklı payı ne kadar?
Altsoyun saklı payı, yasal miras payının yarısıdır.
Kardeşlerin saklı payı var mı?
Hayır. Mevcut Türk Medeni Kanunu'na göre kardeşlerin saklı payı bulunmamaktadır.
Bu yazı 12 Kasım 2026 tarihindeki mevzuat ve kamuoyuna yansıyan bilgiler esas alınarak genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş veya danışmanlık niteliği taşımaz. Somut durumunuz için bir avukata danışmanız önerilir.